Kamień

Parafia p.w. Opieki MB

32 – 071 Kamień
tel. (12 280 30 43)
e-mail: kamien@kanonicy.pl

 

 


 

 


Msze św. w niedzielę: 8.00, 11.00, 16.00

Msze św. w dni powszednie: 7.00 (w Adwencie o 7.00 i  17:00)

Nabożeństwa:

– majowe i różańcowe w październiku o godz. 17:00
W Wilekim Poście:
– Droga Krzyżowa – piątek godz. 17:00

– Gorzkie Żale – niedziela godz. 16:45

Kancelaria parafialna czynna:
– codziennie 30 min. po Mszach św. i nabożeństwach

 

Parafia Kamień jest stosunkowo młodą komórką Kościoła Powszechnego. Została erygowana 15 marca 1909 roku przez ówczesnego ordynariusza diecezji krakowskiej kardynała Jana Puzynę i weszła w skład dekanatu czernichowskiego. Już w pierwszych latach XX wieku ludność Kamienia zainicjowała ruch zmierzający do utworzenia w Kamieniu samoistnej placówki duszpasterskiej z powodu wielkiej odległości i trudnego dostępu do kościoła parafialnego w Czernichowie. Zbyt duża odległość do kościoła parafialnego osłabiała życie religijne, zwłaszcza kulturę moralną we wsi. Nie zabrakło jednak przeciwników parafii w związku z czym realizację projektu odłożono[1].

W 1908 roku sprawę parafii ponownie poruszono. W sierpniu lub wrześniu tegoż roku zawiązał się  komitet złożony z miejscowego nauczyciela Władysława Sieńko i mieszkańców wioski. W skład tego komitetu weszli m.in. Stanisław Frytek, Jan Frytek, Błażej Knapik, Michał Kuglin i inni. Zadaniem komitetu było załatwienie wszelkich spraw związanych z mającą powstać parafią w Kamieniu. Oddany całkowicie sprawie budowy kościoła był nauczyciel Władysław Sieńko, jak również Stanisław Frytek zmarły nieoczekiwanie w 1909 roku[2].

Z ramienia zakonu kanoników regularnych laterańskich sprawą parafii w Kamieniu zajmował ks. Jakub Głowacki, przeor klasztoru, za zezwoleniem opata generalnego z Rzymu ks. Jana Strozziego. Parafia Kamień, ze względu na to, że wieś była własnością klasztoru od roku 1408, miała być włączona do zakonu in pleno iure. I tak się faktycznie stało[3].

Parafia Kamień nie posiada oryginału aktu erekcji ponieważ został zniszczony wraz z innymi cennymi dokumentami podczas działań wojennych w styczniu 1945 roku[4].

Zaraz po wyłączeniu wioski Kamień z parafii Czernichów i otrzymaniu aktu erekcyjnego, zakon przystąpił do pracy duszpasterskiej w osobie ks. Jakuba Głowackiego. Uroczyste wprowadzenie w obowiązki duszpasterskie pierwszego proboszcza parafii Kamień dokonał ks. Józef Pajączewski, proboszcz z Morawicy a jednocześnie dziekan dekanatu Czrnichów. Uroczystość miała miejsce w sobotę 27 marca 1909 roku o godz. 11.30. W kościele zgromadzili się wszyscy niemal mieszkańcy wioski oraz mieszkańcy wiosek okolicznych. W tym dniu zostały również przekazane przez proboszcza Czernichowa ks. Królikowskiego księgi metrykalne dotyczące mieszkańców Kamienia z lat 1780 – 1909[5].

Wraz z utworzeniem parafii we wsi otwarto również nowy cmentarz grzebalny. Grunt pod cmentarz oddał Stanisław Frytek, który jako jeden z pierwszych został na nim pochowany. Poświęcenia nowego cmentarza dokonał ks. Jakub Albin Głowacki dnia 30 października 1909 roku[6].

W początkowych latach działalności parafii, za kościół parafialny służyła stara modrzewiowa kaplica. Odnowił ją opat Stanisław Słotwiński w latach siedemdziesiątych XIX stulecia. Kaplica nie była zbyt obszerna dlatego stolarze kamieńscy wykonali drewnianą dobudówkę, co stanowiło schronienie dla uczestników nabożeństw przed deszczem latem, a mrozem zimą. Przybudówka nie dała jednak oczekiwanych rezultatów, zwłaszcza, że na nabożeństwa przychodzili ludzie nie tylko z Kamienia jak również Rusocic, Podłęża, Mirowa i innych[7].

W takiej sytuacji zaczęto rozpatrywać możliwość wybudowania obszerniejszej świątyni. Wybuch pierwszej wojny światowej w 1914 roku udaremnił plany i zamierzenia budowy nowego kościoła. Dopiero ks. Dominik Widerski wiosną roku 1925 przy pomocy miejscowej ludności zburzył starą zabytkową kaplicę, by na jej miejscu rozpocząć budowę nowego kościoła[8]. Na okres budowy wszelkie czynności liturgiczne sprawowano na plebani, gdzie zorganizowano tymczasową kaplicę.

Wczesną wiosną roku 1925 rozpoczęto wykopy pod fundamenty kościoła. Prace przy fundamencie zakończono w pierwszej dekadzie czerwca 1925 roku. W tym samym miesiącu roku 1925 odbyła się pierwsza wizytacja kanoniczna w nowej parafii, którą przeprowadził abp. Adam Stefan Sapieha. Dokonał on wówczas poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego w istniejący już fundament nowego kościoła[9].

Nadzór nad budową prowadził inż. Struzik z Krakowa oraz inż. Merenda. Fundament kościoła wykonano z kamienia łamanego w miejscowych kamieniołomach. Wapno też pochodziło z miejscowych wapienników. Cegłę sprowadzono z Nowego Bierunia. Budowa kościoła szła dosyć sprawnie, chociaż nie obyło się bez trudności. Jedną z nich był ciągły brak funduszy.

W lipcu 1925 roku komitet budowy wystosował pismo do prezydenta państwa z prośbą o dotację finansową. Prośbę załatwiono jednak odmownie[10]. W tej sytuacji wstrzymano dalsze prace budowlane aż do następnego roku.

W roku 1928 budowę nowego kościoła doprowadzono jednak do końca. Uroczystego poświęcenia kościoła i oddania do użytku dokonał dnia 15 lipca tegoż roku bp. Stanisław Rospond w obecności licznie zebranego duchowieństwa oraz mieszkańców wsi i okolicznych miejscowości[11]. Ta uroczystość zakończyła pierwszy  i najtrudniejszy okres dziejów parafii Opieki Najświętszej Maryi Panny  i św. Józefa Oblubieńca w Kamieniu administrowanej przez kanoników regularnych.

Kościół jest budowlą jednonawową z małym półokrągłym prezbiterium. Zakrystię przystawiono, a właściwie wkomponowano w całość od strony północnej. W nowym otynkowanym i pomalowanym na biało kościele umieszczono początkowo drewniane ołtarze ze starej kaplicy. W ołtarzu głównym znalazł się ponownie obraz Matki Bożej przez miejscową ludność uważany za cudowny[12].

Budowniczym kościoła, jak również pierwszym administratorem parafii po jego wybudowaniu był ks. Józef Dróżdż CRL. Pozostał on w Kamieniu, z małymi przerwami, do roku 1935. W tym okresie kościół wzbogacił się jeszcze o nowe ławki z drzewa modrzewiowego, stalle do prezbiterium i konfesjonały[13]. Stalle usunięto z prezbiterium  w okresie tzw. dostosowania wnętrza kościoła do odnowy soborowej w 1968 roku.

W roku 1935 duszpasterstwo w Kamieniu obejmuje ks. Franciszek Grabiszewski CRL. Za jego władania parafią w zakładach w Żurawicy k. Przemyśla wykonano częściowo nowe ołtarze z siwego alabastru. Pierwsze prace przy konstrukcji nowych ołtarzy w kościele w Kamieniu rozpoczęto w połowie roku 1937, a ukończono je w roku 1939[14].

Wspomniano już wcześniej, że w ołtarzu głównym został umieszczony obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem na lewej ręce, czczony przez ludność jako cudowny. Ołtarze boczne poświęcono drugorzędnemu patronowi parafii św. Józefowi oraz Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. W bocznych ołtarzach nie umieszczano już obrazów jak w głównym, ale figury ok. 120 cm w specjalnie przygotowanym do tego niszach. W głównym ołtarzu także projektowano pierwotnie figurę Matki Boskiej, jednak że względu na rekcję ludności zaniechano pomysłu i pozostawiono obraz, który w roku 1940 pokryto sukienką trybowaną i posrebrzaną wykonaną w Krakowie[15].

W latach 1939 – 40 pokryto wnętrze kościoła piękną polichromią przedstawiającą sceny z życia Chrystusa i Jego Matki. Wykonawcą polichromii był prof. Leon Konarzewski przy współpracy swoich uczniów wśród których był także Franciszk Molga[16]. W tym samym roku dokonano zakupu dwóch nowych konfesjonałów stylem i kolorem dopasowanych do ławek. W czerwcu i lipcu 1942 roku położono w kościele lastrikową posadzkę. Tym samym zakończono niezbędne i podstawowe prace nad upiększaniem wnętrza kościoła[17].

Mówiąc o upiększaniu wnętrza kamieńskiej świątyni należy wspomnieć o obrazach i ich wartości religijno – artystycznej. Najcenniejszym obrazem jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus na lewej ręce umieszczony w głównym ołtarzu. Obraz ten pochodzi zapewne z przełomu XVI/XVII wieku. Obraz ten namalował najprawdopodobniej Łukasz Porębski, który był związany z klasztorem krakowskim kanoników regularnych[18]. Należy wspomnieć także o dwóch obrazach wiszących na zachodniej ścianie kościoła, przedstawiające zaśnięcie Matki Bożej i Nawiedzenie Jej pustego grobu przez Apostołów. Obrazy te pochodzą również z przełomu XVI/XVII wieku, a do Kamienia sprowadził je ks. Słotwiński. W prezbiterium znajdują się dwa obrazy pędzla Leona Konarzewskiego przedstawiające Ostatnią Wieczerzę i Rozmnożenie cudowne chleba[19]. Konarzewski namalował dla kościoła w Kamieniu jeszcze inne obrazy, m.in. Chrzest Pana Jezusa w Jordanie umieszczony nad chrzcielnicą. Medytującego św. Augustyna, Błogosławionego Stanisława Kaźmierczyka CRL, Objawienie Najśw. Serca Pana Jezusa św. Małgorzacie Marii Alacoque oraz Komunię św. Stanisława Kostki namalował natomiast Franciszek Molga. Obrazy te pochodzą z roku 1940, fundowali je parafianie kamieńscy oraz klasztor[20].

Do roku 1943 okna kościoła były zaszklone zwykłym białym szkłem. Ks. Stanisław Tokarz CRL, proboszcz parafii w latach 1938 – 45, dołożył wszelkich starań, aby w oknach kościoła znalazły się witraże. Projekt wykonał w roku 1943 Leon Konarzwski, a realizacji tego projektu podjął się artysta Tadeusz Wilkosz z Krakowa[21]. Pierwsze dwa witraże zostały założone w prezbiterium jeszcze tego samego roku, ostatnie w czerwcu roku 1944[22]. Przedstawiały one motywy Modlitwy Pańskiej. Niedługo jednak parafia cieszyła się pięknymi witrażami, które nadawały podniosły i modlitewny charakter kościołowi. Dnia 13 września 1944 roku w południe eskadra samolotów alianckich dokonała nalotu bombowego na wieś. W czasie tego ataku najbardziej ucierpiał kościół, wyleciały wszystkie witraże, zerwany został dach, cała bryła kościoła pękła na połowę[23].

We wrześniu przystąpiono do usuwania poważnych zniszczeń. Kościół został poważnie uszkodzony, w kilku miejscach widoczne były znaczne zarysowania murów, zwłaszcza sklepienia. Taki stan kościoła budził wątpliwości co do dalszego funkcjonowania, dlatego chciano podjąć decyzję o jego rozbiórce. Postanowiono, że zniszczenia systematycznie będą usuwane, począwszy od dachu kościoła. W początkowej fazie wymieniono część drewnianej więźby, którą pokryto słomą, na zakup dachówki nie było pieniędzy. Okna zostały zabezpieczone deskami na krótki czas, które zastąpiono zwyczajnym szkłem[24].

W listopadzie 1944 roku rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na zakup dachówki. Do marca roku 1945 parafia zebrała 1/3 potrzebnej sumy, a brakująca suma pochodziła od klasztoru. Mając wystarczającą sumę parafia mogła w maju 1945 roku zakupić w Brzezinie k. Oświęcimia 29 tys. czerwonej dachówki, a w sierpniu tegoż roku dokonać pokrycia dachu kościoła[25]. Dozór nad prowadzonymi pracami prowadził ks. Franciszek Gryboś CRL, który objął duszpasterstwo w parafii po zmarłym tragicznie ks. Stanisławie Tokarzu w styczniu 1945 roku. W roku 1946 zakupiono nowy dzwon do kościoła o wadze 148 kg. Poprzedni dzwon pochodził ze starej kaplicy i został zabrany prze Niemców w 1941 roku. Był to mały dzwon, ważący 30kg. Nowy dzwon wykonany został w firmie braci Felczyńskich w Przemyślu. Poświęcenia i instalacji dzwonu dokonał 29 czerwca 1946 roku ks. Andrzej Paryś, dziekan dekanatu czernichowskiego. Dzwon otrzymał imię  Augustyn[26].

Dnia 26 sierpnia 1956 roku powstał komitet parafialny zajmujący się budową organów. W kościele nie było bowiem organów, znajdowała się jedynie fisharmonia na której grano w czasie mszy i nabożeństw. W skład komitetu weszło pięciu mieszkańców wsi oraz proboszcz ks. Franciszek Gryboś CRL. Na pierwszym zebraniu postanowiono, że zleci się budowę organów Wojciechowi Zagórdzie z Czernichowa,  który zakupił je na ziemiach zachodnich ze zbombardowanego kościoła. Organy miały posiadać 10 głosów, czas budowy miał trwać dwa lata. Termin wykonania został dotrzymany, w roku 1958 zostały wykonane. Powołana przez komitet komisja nie odebrała organów, z powodu wadliwego wykonania[27]. Na tym etapie sprawa organów została zakończona. W roku 1962 powrócono do sprawy organów angażując organmistrza Józefa Bułę, który podjął się poprawienia wadliwego wykonania organów. Powołana ponownie przez ks. Grybosia komisja odebrała poprawione organy. Poświęcenia uroczystego organów dokonał bp. Julian Groblicki[28].

Wspomniano już, że zniszczone podczas bombardowania witraże zstąpiono zwykłym szkłem okiennym. Z końcem roku 1946 podjęto starania, aby wykonać nowe witraże. W maju 1947 roku poświęcono cztery witraże z nowej, obecnej kolekcji. W roku 1960 zakupiono jeszcze jeden witraż. Pozostałe trzy zostały wykonane w latach 1968/69 za rządów proboszczowskich ks. Aleksandra Szymborskiego CRL[29]. Obecne witraże nie dorównują jednak swoją kolorystyką, artyzmem i wykonaniem swoim poprzednikom, ale z całością budowli i ornamentyki wnętrza odpowiednio harmonizują.

Latem 1970 roku wykonano część nowego i trwalszego ogrodzenia. Ozdobny kamień na mur sprowadzono z Filipowic, natomiast żelazny artystyczny płot wykonano w Kamieniu. Po wykonaniu kilku przęseł płotu prace zostały jednak wstrzymane. Dopiero w roku 1974 wznowiono prace przy ogrodzeniu, by w 1976 roku doprowadzić je do końca[30].

[1] AKGZ, Teka: Provincia polacca – Canonica Corporis Christi, b. sygn.

[2] AKMKr, Teka: Parafia Kamień, sygn. APA-79.

[3] AKGZ, Teka: Provincia polacca – Canonica Corporis Christi, b. sygn.

[4] APK, Kronika parafialna, t.1, s. 1.

[5] AKMKr, Teka: Parafia Kamień, sygn. APA-79.

[6] APK, Księga ogłoszeń duszpasterskich parafii Kamień ab anno 1909 ad annum 1920, b. sygn.

[7] Tamże.

[8] ABC, Relacje mieszkańców wsi Kamień.

[9] ABC, Kronika klasztorna, t. 1, s. 289.

[10] AKMKr, Teka: Parafia Kamień, sygn. APA-79.

[11] ABC, Kronika klasztorna, t. 1, s. 290.

[12] APK, Ogłoszenia parafialne, t. 2, b. sygn.

[13] Tamże.

[14] ABC, Liber proventus et expensarum canonicae Corporis Christi 1928-1939, rkps, b. sygn.

[15] APK, Księga dochodów i rozchodów w Kamieniu 1938-1945, rkps, b. sygn.

[16] ABC, Księga dochodów i rozchodów w Kamieniu 1938-1945; APK, Księga ogłoszeń duszpasterskich 1935 – 1940.

[17] APK, Księga ogłoszeń duszpasterskich 1940 –1946.

[18] K. ŁATAK, Kongregacja krakowska, s. 230.

[19] Konarzewski autoryzował wszystkie swoje obrazy z podaniem roku ich powstania.

[20] Ustna informacja Franciszka Molgi, który w październiku 1979 roku odwiedził Kamień.

[21] APK Teka: Kościół – Dokumenty

[22] APK, Księga ogłoszeń duszpasterskich 1940 –1946.

[23] Sprawozdanie inż.H. Kramkowskiego.

[24] ABC, Relacje mieszkańców wsi Kamień.

[25] APK, Kronika Kościoła i probostwa w Kamieniu,  t.1, s.6.

[26] Tamże, s.10.

[27] APK, Kronika kościoła i probostwa w Kamieniu, t. 1, s. 23.

[28] Tamże.

[29] Tamże.

[30] Tamże.