Początek Kanoników Regularnych

Kanonicy regularni są zakonem wyjątkowym, czego świadectwem jest jego historia. Należą do najstarszych zakonów kleryckich, a mimo to popadli w zapomnienie.

Początki kanoników giną w mrokach dziejów… Pierwsze wspólnoty zaczęły bowiem powstawać  u schyłku starożytności, na przełomie wieków IV i V.

Jedną z takich wspólnot był  klasztor założony przez św. Augustyna w Hipponie. Żyjący tam kapłani łączyli ascezę i świadectwo życia mnichów z gorliwością apostolską kleru diecezjalnego. Do tradycji tej właśnie wspólnoty odwołują się wszystkie kongregacje kanoników regularnych.

Rucha kanoniczy szybko objął swym zasięgiem większość prowincji kościelnych, w każdej z nich przyjmując specyficzny dla danego terenu tryb życia (tak powstały poszczególne kongregacje). Aby ujednolicić organizacyjnie rozsiane klasztory, rozpoczęto ich regularyzacje, tj. nadanie każdej wspólnocie konkretnych norm regulujących  życie- tzw. reguły. Regularyzacja trwała począwszy od wieku VIII, a jej finalnym akcentem było nadanie klasztorom kanoniczym Reguły św. Augustyna. Od tego czasu, tj. od Synodu Laterańskiego w 1059roku , możemy mówić o wyklarowaniu się  struktur zakonu kanoników. Synod i Reforma Gregoriańska (będąca jego efektem) stały się impulsem dla rozwoju kanonikatu regularnego, stąd też XI i XII wiek zwykło się określać „wiekiem kanoników regularnych. Według badań zakon posiadał w okresie średniowiecza ponad 2500 klasztorów. Do najbardziej znanych należą: opactwo św. Wiktora w Paryżu, św. Krzyża w Mortara, Sankt Florian w Austrii, opactwo w Windesheim oraz prepozytura w Rudnicach na terenie Czech. W Polsce zakon posiadał swe placówki m.in. we Wrocławiu, Trzemesznie, Czerwińsku i Krakowie (która istnieje po dziś dzień). Tak liczne klasztory odegrały niebagatelną rolę w kulturze ówczesnej Europy. Wydały one wielu świętych (św. Bernard z Góry Jowisz, św. Ubald) i błogosławionych (bł. Stanisław Kazimierczyk) oraz twórców kultury (Hugon od św. Wiktora, Tomasz a Kempis, Erazm z Roterdamu).

Zawierucha reformacji nie ominęła także zakonu kanoniczego, który utracił wiele ze swych ośrodków, szczególnie w Niemczech i Niderlandach. Ruch odnowy Kościoła po Soborze Trydenckim wpłynął również na kanonikat regularny; powstały nowe kongregacje. Świętością życia odznaczali się św. Piotr Fourier i bł. Alan Solminhac.

Wraz z oświeceniowym racjonalizmem, Rewolucją Francuską i Wojnami Napoleońskimi na zakon przyszła prawdziwa katastrofa. W ciągu niespełna ćwierćwiecza skasowano większość kongregacji i samodzielnych prepozytur.

Mimo tak wielkiego osłabienia, na przełomie wieków XIX i XX, kanonicy podjęli trud misyjny otwierając swe placówki niemalże na wszystkich kontynentach.

W roku 1959, w 900 lecie Synodu Laterańskiego, kongregacje które dotrwały do XX wieku zawiązały Konfederacje Kanoników Regularnych św. Augustyna.

Również w ostatnim stuleciu zakon kanoniczy ofiarował Kościołowi wielu wspaniałych kapłanów i wybitnych uczonych: bł. Maurycego Tornay – męczennika zwanego apostołem Tybetu, Piusa Parscha – czołowego przedstawiciela Ruchu Liturgicznego, Władysława Borowskiego – znanego biblistę, Carlo Eggera wybitnego latynistę.

O żywotności kanonikatu najlepiej świadczą nowopowstające kongregacje (jak Kanonicy św. Jana Kantego w Chicago) oraz te które odradzają się po latach niebytności ( jak Wiktoryni i Bracia Życia Wspólnego).

Według danych Annuario Pontifico z 2001r. Święty i Apostolski Zakon Kanoników Regularnych św. Augustyna liczył 2810 członków w 271 kapitułach – kanoniach, którym podlegało 397 domów i placówek duszpasterskich.

Wojciech Iwanowski CRL