Dzieła
1. Confessiones – Wyznania (od confiteri, w biblijnym znaczeniu „chwalić”). Celem autora jest uklęknięcie przed obliczem Boga i oddanie Mu czci, aby tym samym umocnić ducha czytających. Powstają w latach 397-398.
2. Retractationes- Sprostowania. Augustyn poddaje rewizji Opuscola in libris, ogłoszone dzieła i listy napisane do roku 426-427.
1. Contra Academicos- Przeciw akademikom. Obalanie tez sceptycyzmu.
2. De beata vita- O życiu szczęśliwym. Dialog powstały w listopadzie 386: wykazuje, iż szczęście polega jedynie na poznaniu Boga.
3. De ordine- O porządku. Dialog rozważający, czy zło również przynależy do porządku rzeczy stworzonego przez Bożą Opaczność.
4. Soliloquiorum libri- Solilokwia. Dialog traktujący o powinnościach tego, kto pragnie poznać Boga oraz o nieśmiertelności duszy. Rok387.
5. De immortalitate anime- O nieśmiertelności duszy. Wykazuje, iż dusza jest nieśmiertelna, ponieważ jest siedzibą Prawdy.
6. Disciplinarum libri. Obszerna encyklopedia wolnych sztuk.
7. De quantitate animae liber – O wielkości duszy. Dialog poświęcony problemom psychologicznym i nieśmiertelności duszy.
8. De libero arbitrio- O wolnej woli. Zajmuje się źródłem zła, które zostaje umieszczone w wolnej woli. Rok 391.
9. De musica libri- Traktat o muzyce. Jest to część Disciplinarum libri traktująca de solo rytmo- czyli o rytmie.
10. De magistro liber – O nauczycielu. Dialog, w którym zostaje wykazane, iż jedynie Bóg jest prawdziwym Nauczycielem.
1. De divinatione demonum liber – O przepowiadaniu demonów. Traktuje o przepowiedniach, które miano zwyczaj przypisywać demonom, porównując je z proroctwami.
2. De civitate Dei – O państwie Bożym. Jedno z największych dzieł świętego Augustyna.
Impulsem do napisania było splądrowanie Rzymu w roku 410. Dzieło analizuje relacje pomiędzy Cesarstwem Rzymskim a pogaństwem, dostarczając szczegółowej krytyki tejże religii. Zawiera obszerny zarys początku, rozwoju i przeznaczenia rodzaju ludzkiego.
Pierwszych pięć ksiąg, przedstawiających historię cesarstwa, obalają ówcześni panujące przekonanie, jakoby bogowie gwarantowali szczęście i pokój; pięć następnych jest obszerną prezentacją pogaństwa w celu ukazania, iż nie gwarantuje ono także szczęścia w życiu przyszłym. Kolejnych dwanaście ksiąg , stanowiących drugą część dzieła, zagłębia się w problem istnienia dwóch państw, państwa światowego i państwa niebieskiego: zajmują się ich początkiem, rozwojem dziejów przez tysiąclecia i końcem: państwa światowego, zwanego też diabelskim, w Piekle, zaś niebieskiego – boskiego – w Raju.
„Dwie miłości więc powołały dwa państwa: miłość własna, posunięta aż do pogardy Boga, powołała państwo ziemskie; miłość Boga zaś posunięta aż do pogardzania sobą, powołała państwo niebieskie. Pierwsza szuka chwały w sobie, drugie w Panu. Bo pierwsze pragnie ją zdobyć u ludzi, dla drugiego zaś najwyższą chwałą jest świadek jego sumienia, Bóg”. Dopóki obydwa znajdują się na ziemi, ludzie mogą przechodzić z jednego do drugiego; później jednak miejsce pobytu stanie się niezmienne i definitywne.
Teza dzieła przeciwstawia się poglądom starożytnym, gdzie władza pojmowana była jako owoc zdobyczy: ta władza, która w świecie grecko-rzymskim zakończyła się klęską, zostaje zastąpiona „teologią historii”, której twórcą jest właśnie święty Augustyn.
1. De fide et symbolo liber unus – Jedna księga: O wierze i symbolu.
2. De diversis questionibus. Zbiór osiemdziesięciu trzech problemów, w większości o charakterze filozoficznym, napisanych już w czasie sprawowania funkcji biskupa pomiędzy 388 a 396 rokiem.
3. De diversis questionibus ad Simplicianum libri – Do Symplicjana o różnych problemach. Zagadnienia zaczerpnięte są z Listu do Rzymian oraz z Ksiąg Królewskich. Dzieło poświęcone Symplicjanowi.
4. De Trinitate libri – O Trójcy Świętej. Kolejne wielkie dzieło, rozpoczęte około roku 400, zakończone około 416. Pierwszych siedem ksiąg przedstawia dogmat o Trójcy Świętej, opierając się na świadectwach z Pisma Świętego. Pozostałych osiem analizuje analogię pomiędzy tajemnicą trynitarną a duszą ludzką wraz z jej zmysłami i działaniami.
5. De fide et operibus – O wierze i uczynkach. Praca ukazuje, iż aby osiągnąć życie wieczne nie wystarczy sama wiara, ale także i konkretne czyny.
6. De cura pro mortuis gerenda. Odpowiedź udzielona świętemu Paulinowi z Noli wykazująca korzyści, jakie czerpią wierni ze świadomości, iż zostaną pochowani przy Memoriae męczenników.
7. De octo Dulciyii quaestionibus. Odpowiedź na osiem problemów przesłanych Augustynowi przez trybuna Dolcytiusza.
V. Dzieła moralne i duszpasterskie
1. De opere monachorum – O pracy mnichów, wykazują, że także mnisi powinni wykonywać pracę fizyczną.
2. De sancta virginitate – O świętym dziewictwie, jest apologią dziewictwa i wstrzemięźliwości, nawołująca do zachowania ich w duchu pokory.
3. De bono coniugali – O dobru małżeństwa, podkreśla godność i cel małżeństwa.
4. Contra mendacium występuje przeciwko dopuszczaniu kłamstwa w niektórych okolicznościach.
Augustynizm- doktryna filozoficzno-teologiczna św. Augustyna oraz oparte na niej poglądy i kierunki filozoficzno-teologiczne. Główna forma filozofii katolickiej przed tomizmem.
Zasadnicze cechy augustynizmu:
1) Bóg jako centralny problem teologii i filozofii, brak fundamentalnych różnic między tymi dwoma dziedzinami wiedzy,
2) uznanie prymatu Boga nad stworzeniem, duszy nad ciałem, woli nad rozumem i łaski nad naturą,
3) iluminacja, czyli oświecenie nadnaturalnego pochodzenia jako najdoskonalsza metoda poznania Boga i praw rządzących światem,
4) przyjęcie istnienia racji zarodkowych (tzw. rationes saminales) jako form kształtujących materię,
5) aprioryczny sposób dowodzenia istnienia Boga,
6) przypisanie filozofii zadania racjonalizacji prawd objawionych i kształtowania woli człowieka w kierunku właściwego działania,
7) autorefleksja jako instancja potwierdzająca prawdziwość twierdzeń.
We wczesnym średniowieczu zwolennikami augustynizmu byli m.in. Kasjodor, papież Grzegorz I Wielki, Izydor z Sewilli, Alkuin, Jan Szkot Eriugena. W XI w. rozwinął go Anzelm z Aosty. Największy rozkwit augustynizmu przypada na XIII w., kiedy propagowany był przez szkoły franciszkańskie w Oxfordzie i Paryżu. Jego gł. przedstawicielami byli: Wilhelm z Owernii, Aleksander z Hales, R. Bacon, R. Grosseteste, św. Bonawentura. Nasycony został w tym czasie silnie elementami arystotelizmu i filozofii arabskiej. Spowodowało to ok. 1270 reakcję w postaci tzw. neoaugustynizmu, reprezentowanego przez Peckhama, Wilhelma z La Mare, Ryszarda z Middletown, Witalisa z Four, Roger z Marston i in., dążącego do oczyszczenia augustynizmu z obcych wpływów.
Dzieje augustynizmu jako systemu filozoficzno-teologicznego kończą się w 1. poł. XIV w., kiedy to jego miejsce zajmuje tomizm, znacznie lepiej odpowiadający ówczesnym potrzebom intelektualnym. Niemniej nawiązywali doń później liczni teologowie, filozofowie i reformatorzy religijni, m.in. M. Luter i J Kalwin, neoplatonicy z M. Ficino, R. Descartes, B. Pascal, H. Bergson, M. Scheler W czasach obecnych wątki augustianizmu widoczne są w chrześcijańskim egzystencjalizmie. Zaznaczył swą obecność także w historiozofii, jako recepcja tezy o istnieniu dwóch podmiotów historii, państw Bożego i ziemskiego, oraz w myśli politycznej, w poglądach akcentujących wyższość władzy duchowej nad świecką.
Sam termin augustynizm polityczny wprowadził 1934 H.X. Arquillière, który uznał że gł. tezy augustynizmu filozoficznego i teologicznego stały się punktem wyjścia dla średniowiecznych teoretyków teokracji, próbujących dowieść, że naturalne prawo państwa winno być podporządkowane nadprzyrodzonemu prawu Kościoła.
